Beze mnie jesteś nikim. Przemoc w polskich domach to reportaż autorstwa Jacka Hołuba nakreślający zjawisko przemocy wewnątrz rodzin w obrębie polskiego społeczeństwa. Z książki wyłania się przygnębiający obraz, a statystyki sprawiają, że staje się on nie tylko ponury, ale i dość powszechny. Życie w bezpiecznym domu, w którym każdy szanuje pozostałych okazuje się być nie normą, a przywilejem.
O przemocy dużo się mówi. Dawniej nie mówiło się o niej wcale, była zjawiskiem na porządku dziennym, jednym, a często jedynym, z codziennie stosowanych rozwiązań, szczególnie chętnie wybieranym jako 'skuteczna’ metoda wychowawcza. ‘Klaps nikomu jeszcze nie zaszkodził’, ‘byłem bity i wyrosłem na porządnego człowieka’, ‘zamiast bezstresowego wychowania – porządne lanie’ – to częste wypowiedzi podawane w temacie stosowania przemocy wobec dzieci. Pojawiają się niezależnie od zgodnych wypowiedzi ekspertów podkreślających, że każdy przejaw przemocy, zarówno fizycznej, jak i psychicznej hamuje rozwój i jest bardzo szkodliwy w wielu aspektach. Każdy przejaw przemocy. Hamuje rozwój. Szkodzi. Dlaczego tak proste argumenty nie trafiają do sprawców przemocy?
Nazwisko Jacka Hołuba staje się gwarancją rzetelnego reportażu. W 2018 roku została wydana jego książka Żeby umarło przede mną. Opowieści matek niepełnosprawnych dzieci poruszająca temat zmagań kobiet z brakiem odpowiedniej opieki medycznej, wykluczeniem i niezrozumieniem, kobiet z poświęceniem walczących o lepszą codzienność dla swoich dzieci. Wydarzenia opisane w książce były punktem wyjścia dla spektaklu o tym samym tytule, który w zeszłym roku miał swoją premierę w Bałtyckim Teatrze Dramatycznym. Na początku ubiegłego roku czytelnicy mieli możliwość przeczytać kolejny reportaż Hołuba Niegrzeczne. Historie dzieci z ADHD, autyzmem i zespołem Aspergera. Zapoznanie się z perspektywą zmęczonych, nierozumianych, wręcz obwinianych za zachowanie dzieci rodziców pomaga w lepszym zrozumieniu tego, z czym mierzą się na co dzień rodzice dzieci uznawanych za ‘niegrzeczne’, ‘niewychowane’ czy ‘wychowywane bezstresowo’.
Z faktu istnienia przemocy domowej zdaje sobie sprawę chyba każdy. W czasie czytania reportażu Jacka Hołuba nabiera ona konkretnych kształtów i rozmiarów. I już nie ‘typowa przemoc ojca w stosunku do dziecka’ czy ‘typowe znęcanie się męża nad żoną’, ale również przemoc dorosłej matki w stosunku do dorosłej córki i jej dziecka, czy znęcanie się partnerki nad partnerem. W miejsce wyobrażenia o przemocowym domu z patologicznego środowiska pojawia się świadomość, że przemoc może odbywać się w dowolnej rodzinie z naszego otoczenia, w tzw ‘dobrym domu’, wśród osób świetnie radzących sobie zawodowo. ‘Przemoc domowa jest zjawiskiem niezwykle demokratycznym’, czytamy w Beze mnie jesteś nikim.
Historie, które dzięki autorowi mamy okazje poznać, łatwo nie dadzą o sobie zapomnieć. Dorosłe dzieci wspominające swoje pełne przemocy domy, nadal odczuwają konsekwencje dawnego życia w ciągłym strachu. Z jednej strony wyuczona bezradność, z drugiej – odtwarzanie jedynych znanych mechanizmów reagowania, czego konsekwencją jest zakładanie rodzin, w których dominuje przemoc. Poznajemy konsultantów z Centrum Praw Kobiet, przyglądamy się ich pracy, polegającej w dużej mierze na okazaniu zrozumienia i pokazaniu istniejących możliwości. Wraz z autorem analizujemy losy ofiar przemocy emocjonalnej, fizycznej, seksualnej, ekonomicznej, a najczęściej kilku typów równocześnie. Dowiadujemy się, dlaczego tak trudno jest odejść od sprawcy przemocy. Łatwiej nam zrozumieć, że zespół stresu pourazowego i syndrom sztokholmski są istotnymi elementami powstrzymującymi ofiary przed zmianą swojej sytuacji. Wycofywanie zeznań obciążających kata, z którym ofiara zostanie niedługo sama, nie dziwi już tak bardzo. Awantury, manipulowanie rzeczywistością, zastraszanie, szantażowanie i grożenie – to codzienność wielu osób, które nie wierzą, że mogłyby mieć jakikolwiek wpływ na poprawę swoich warunków. Czytając zapiski chłopaka, nad którym partnerka codziennie się znęca na różnych płaszczyznach, mamy szansę zrozumieć jak mogło do tego dojść. Możemy wyobrazić sobie w jakim koszmarze żyje jedna z bohaterek książki, gdy dowiadujemy się, że partner stosujący różne techniki manipulacji ma pretensję do niej nawet o pytanie, jak minął mu dzień w pracy (’Kto normalny pyta o takie rzeczy?’). Trudno jest zapomnieć słowa jednej z rozmówczyń, marzącej o dniu, w którym lekarz poinformuje ją o nieuleczalnej chorobie.
Raz otwartą książkę ciężko zamknąć. Opowieści kolejnych osób dopominają się o uwagę, proszą o zrozumienie i reakcję. Autor zrealizował swoją część zadania, druga część zdaje się należeć do czytelnika. Kolejne strony zdają się mówić: bądź czujny, a gdy ktoś będzie potrzebował pomocy odpowiednio zareaguj.
Autor recenzji: Agnieszka Wrońska
Tytuł: Beze mnie jesteś nikim. Przemoc w polskich domach
Autor: Jacek Hołub
Wydawnictwo: Czarne
Data premiery: 22.09.2021
Za możliwość przeczytania książki dziękuję Wydawnictwu Czarne.
