Christian Roudaut na tapet (a może na widelec?) bierze sześciu tyranów – Mao Zedonga, Jeana Bedela Bokassę, Adolfa Hitlera, Nicolae Ceaușescu, Józefa Stalina i Saddama Husajna. Francuski dziennikarz kieruje się prostym założeniem, że pomiędzy wykwintnymi, wymyślnymi potrawami (lub też wręcz przeciwnie, tymi prostymi smakami kojarzącymi się z dzieciństwem) znajdują się pragnienia, lęki i motywacje – prawdziwe JA tyranów. Stół i wspomniane potrawy to więc jedynie początek, wstęp do szerzej toczonej opowieści wokół bardziej rozbudowanych zagadnień: jakie były cele i działania słynnych dyktatorów, ich relacje z innymi politykami i najbliższym otoczeniem. Innymi słowami – ta książka to nic innego, jak polityka od kuchni, dosłownie i w przenośni.
Przez pryzmat talerzy i garnków ukazywane są portrety osób, które niejednokrotnie same pochodzą z nizin społecznych i nieobce jest im pojęcie głodu, na który skazują swoich poddanych, mimo to organizując wystawne kolacje oraz podejmując zagraniczne delegacje budują swój propagandowy wizerunek dobrobytu. I tak właśnie traktowane jest w tej historii jedzenie – jako swoisty wyznacznik prestiżu i budowania sobie osobistej marki władcy, środek do komunikowania swojego sukcesu i pogłębiania przydatnych znajomości.
Oczywiście zdarzało się w historii, że wspólne biesiadowanie i upijanie zmieniło bieg historii, nie można więc nie doceniać tej formy uprawiania polityki, jednak siedzenie przy wspólnym stole z tyranem można również przyrównać do obcowania z tykającą bombą, która sprawi, że dla niektórych będzie to ostatni posiłek. Wielu dyktatorów dało świadectwo temu, jak zmienny może być ludzki los, i jak w ułamku sekundy szala przechylić się może na niekorzyść dawnego przyjaciela czy pochlebcy. Jeden kieliszek, jedno słowo za dużo… a losy całego narodu mogą się odmienić, czego przykłady mnoży autor w swojej książce.
Poza polityką uprawianą przy suto zastawionych stołach, poznajemy upodobania żywieniowe wspomnianych przywódców, gatunki ich ulubionych win czy nawet historie życia ich kucharzy, znaczną część opowieści stanowią jednak anegdoty, historie zza stołu, tło historyczne czy też pewnego rodzaju przywary wspomnianych postaci, obserwowane właśnie w momencie biesiadowania. Pomimo dość trudnej tematyki książka napisana jest lekkim tonem, co dla niektórych może być wadą, i nieco umniejszać grozy wspomnianym dyktatorom (choć jak wspomniałam potrafili oni budzić strach nawet podczas codziennych posiłków w towarzystwie swoich najbliższych współpracowników). Bo czymże jest wegetarianizm Adolfa Hitlera, który tłumaczony był wstrętem dyktatora do rzeźni, w porównaniu z rzezią, jaką zgotował milionom Żydów? Niejednokrotnie Saddamowi Husajnowi czy Józefowi Stalinowi przy posiłkach towarzyszyły obrazy z pola bitwy, ostatnie chwile ich wrogów nie były w stanie odebrać im apetytów. Nawet ten ciepły wizerunek, budowany przez dyktatora jedzącego posiłek ze swoją służbą czy przyrządzającego potrawę dla współpracowników, nie jest więc w stanie całkowicie zmienić charakteru dyktatorskich, krwawych rządów i odmienić oblicza zła.
Mimo odmiennych (wręcz skrajnie) gustów kulinarnych wspomnianych tyranów kilka rzeczy bez wątpienia ich łączyło – a najważniejszą z nich była z pewnością obawa otrucia. Stąd też pewnego rodzaju ekwilibrystyka z zamawianiem produktów żywnościowych, zabieraniem własnego pożywienia w służbowe podróże, zatrudnianie testerów żywności lub też niejako traktowanie w ten sposób własnych gości. Co ciekawe, dyktatorom nieobce było również badanie zawartości jelit (a przez to stanu zdrowia) współbiesiadników, poprzez dyskretne badania ekstrementów. Przez lekturę przewijają się również kwestie wegetarianizmu, jak i domniemanego kanibalizmu, a nawet motyw samobójstwa. Nie można więc powiedzieć, że jest to nudna czy jednowymiarowa pozycja, patrząc na liczbę wątków i przywołanych ciekawostek. I w takiej kategorii należy rozpatrywać tę propozycję – jako zbiór anegdot, których wspólnym mianownikiem jest stół. Smacznej lektury!
Autor recenzji: Katarzyna Rosół
Tytuł: Przy stole z tyranem
Autor: Christian Roudaut
Wydawnictwo: Znak Koncept
Data premiery: 01.08.2022
Za egzemplarz recenzencki serdecznie dziękuję Wydawnictwu Znak Koncept
