Od 22 listopada 2024 w Muzeum Azji i Pacyfiku im. Andrzeja Wawrzyniaka w Warszawie będzie prezentowana największa w Europie i jedna z największych na świecie kolekcja malarstwa mithilskiego, którego centrum jest miejscowość Madhubani w Indiach. Na wystawie „Barwy holi” będzie można zobaczyć tworzone przez kobiety malarstwo mithilskie ze zbiorów Muzeum. Wystawa potrwa do 1 czerwca 2025.
Sztuka (prywatna) kobiet
Wystawa prezentuje wczesny okres (lata 70. i 80. XX w.) rozwoju tego gatunku malarskiego na papierze, zwyczajowo nazywany „barwami holi” (od rozpuszczanych w wodzie, kolorowych proszków używanych podczas święta Holi). Przeważały: fuksjowy róż, żółcień, indygo i pomarańcz.
Przez wieki, wyłącznie ścienne i podłogowe, malarstwo mithilskie było domeną kobiet. Choć w Mithilii (starożytnej krainie położonej u podnóża Himalajów) zasada pardy (rozdział życia kobiet i mężczyzn) funkcjonowała jeszcze pod koniec XX w. – działalność kobiet była sprowadzana do prywatnej sfery domowej – to one były strażniczkami dziedzictwa kulturowego i wykonawczyniami rytuałów religijnych i rodzinnych.
Susza i klęska głodu w połowie lat 60. XX w. zapoczątkowały w Mithili rewolucyjne zmiany kulturowe i społeczne. Wskutek działań aktywistów wspieranych przez instytucje państwowe, malarstwo mithilskie zaczęto przenosić na papier. Tym sposobem lokalny gatunek malarski nie tylko stał się źródłem utrzymania i produktem eksportowym najpierw na rynek indyjski, a potem światowy, lecz także pociągnął za sobą popularyzację innych mithilskich sztuk plastycznych i rzemiosł. Dzięki swojej sztuce kobiety stały się głównymi żywicielkami rodzin i wizytówką Mithili. Mają wpływ na rozwój ekonomiczny całego regionu; doprowadziły do licznych zmian społecznych, których ślady są widoczne na prezentowanych na wystawie „Barwy holi” obrazach.
Doświadczanie sztuki
Wystawa jest podzielona na dwie części. Pierwsza opowiada o historycznym i społecznym kontekście sztuki tworzonej przez mithilskie kobiety – procesie jej powstawania, funkcjonowania i adaptowania przez wzornictwo użytkowe. Druga koncentruje się na doświadczeniu estetycznym odbiorcy.
Poszczególne elementy aranżacyjne wystawy uruchamiają różne zmysły. Niektórym obrazom towarzyszą pejzaże dźwiękowe, np. pieśni w sanskrycie, majthili i hindi lub pejzaże zapachowe np. zapach kwiatów, z których wytwarzano barwniki do malowania. Elementami wystawy są także prace polskich twórców: mappingi, film animowany zrealizowany przy użyciu sztucznej inteligencji czy serial dokumentalny z badań kuratorki przeprowadzonych w Indiach. Z myślą o najmłodszych zwiedzających przygotowany został spacerownik, czyli ilustrowany przewodnik po wystawie.
Momenty zachwytu
Wystawa „Barwy holi”, wykorzystując różnorodne środki wyrazu i strategie aranżacyjne, przybliża pejzaż wizualny i kulturowy Mithili; prezentuje historię i kontekst społeczny malarstwa mithilskiego. Uruchamia wszystkie zmysły (wzrok, słuch, węch, dotyk, propriocepcję) by przygotować osoby zwiedzające na silne przeżycia estetyczne i zaprosić je na spotkanie ze sztuką o intensywnych barwach i wyrazistych formach.
Malarstwo mithilskie w zbiorach Muzeum Azji i Pacyfiku
Muzeum Azji i Pacyfiku posiada największe w Europie i jedne z największych na świecie zbiory malarstwa mithilskiego z Indii (150 obrazów). Rdzeń kolekcji stanowią jedne z najstarszych – powstałe w latach 1973-1978 – obrazy na papierze.
„Barwy holi”. Wystawa czasowa
Muzeum Azji i Pacyfiku im. Andrzeja Wawrzyniaka
Solec 24, Warszawa
22 listopada 2024–1 czerwca 2025
Wernisaż: 21 listopada 2024, g. 18.00
Kuratorka: Barbara Banasik
Koordynatorka: Aleksandra Fudalej
Scenografia: Wojciech Cichecki
Identyfikacja wizualna: Tomek Głowacki
Pod patronatem Ambasady Indii w Warszawie.
Patroni medialni: RMF Classic, TVP 3, Magazyn Szum, MuzeOn, Wydział Orientalistyczny UW, Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
Materiały prasowe: Muzeum Azji i Pacyfiku im. Andrzeja Wawrzyniaka
