Na zawsze w lodzie. Śladami tragicznej wyprawy Johna Franklina, której autorami są Owen Beattie i John Geiger, to książka wydana w ubiegłym roku przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to emocjonująca opowieść o tragicznie zakończonej wyprawie na arktyczne wody, której celem było znalezienie morskiej drogi z Europy do Azji. Równocześnie jest to próba odpowiedzi na serię pytań, z których najważniejsze brzmi: jaki los spotkał załogi statków ” Erebus” i „Terror”?
Pytań, które pojawiają się na kartach książki jest znacznie więcej. Dlaczego ekspedycja Franklina, która miała trwać trzy lata i zakończyć się bezdyskusyjnym sukcesem, znalazła się w tragicznym położeniu? Dlaczego doskonały jak na te czasy ekwipunek nie pomógł załodze? Co miały oznaczać puszki konserwowe pozostawione w charakterystycznych ułożeniach? Co jest możliwe do ustalenia podczas ekshumacji zwłok znalezionych w lodzie?
19 maja 1845 roku John Franklin wyruszył wraz z liczącą 128 członków załogą na poszukiwanie Przejścia Północno-Zachodniego. Erebus i Terror, nowoczesne statki parowe były dobrze wyposażone, zarówno w wynalazki techniki, jak i w prowiant. Co zatem zadecydowało o niepowodzeniu wyprawy? Przez kolejne sto lat przyczyny katastrofy miały pozostać nieznane, a wraki statków nienamierzone. Stało się tak mimo wysyłania kolejnych ekspedycji ratunkowych, które utwierdzały się w przekonaniu, że na przeżycie kogokolwiek z załogi nie ma szans.
Książka zawiera podział na dwie części, w których materiał został zaprezentowany w zróżnicowany sposób. Pierwsza, Szkielety, to opis ekspedycji badawczej, a także akcji ratunkowych i rozważań na temat przyczyn śmierci wszystkich uczestników. Hipotezy dotyczące zatrucia ołowiem pochodzącym z puszek konserwowych mogły zostać sprawdzone dopiero w momencie uzyskania zgody na badania zwłok zachowanych w wiecznej zmarzlinie. I tego właśnie dotyczyła druga część książki, Ludzie z lodu. Jej autorzy, a jednocześnie uczestnicy wyprawy badawczej zawarli w niej analizy oparte na własnych badaniach antropologicznych. Przyglądając się prowadzonym przez nich szczegółowym i żmudnym badaniom czytelnik ma szanse samodzielnie przekonywać się, jakie skutki wywołała ołowica. W połączeniu z informacjami, czym przejawiała się ta choroba, całokształt robi ogromne wrażenie. Dopełnieniem są zdjęcia ciał, które dzięki pozostawaniu przez cały ten czas w lodzie, zostały zachowane w niemal nienaruszonej formie.
Książkę polecam osobom zainteresowanym historią oraz antropologią. Trafnie oddany klimat wypraw oraz badań sprawia, że choć książkę czyta się raczej powoli, jest to wciągająca lektura, pozostawiająca po sobie ślad. Przygnębiający wniosek, że nowości technologiczne nie zawsze wpływają na poprawę naszego bezpieczeństwa, powinien z nami pozostać i trafić do szuflady ‘ku przestrodze’
Autor recenzji: Agnieszka Wrońska
Tytuł: Na zawsze w lodzie. Śladami tragicznej wyprawy Johna Franklina
Autor: Owen Beattie, John Geiger
Tłumaczenie: Aleksander Gomola
Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Data premiery: 27.05.2021
