5 grudnia w Krakowie rozpocznie się 25. Festiwal Filmu Niemego – najstarszy w Polsce przegląd filmów niemych z muzyką na żywo. Tegoroczna edycja Festiwalu skupi się na wybitnych aktorach filmu niemego, takich jak Rudolph Valentino, John Gilbert, Douglas Fairbanks, Buster Keaton czy Charlie Chaplin. Wydarzenie, organizowane przez Fundację Dla Kina oraz Kino Pod Baranami, potrwa do 8 grudnia.
Festiwal Filmu Niemego w poprzednich latach wielokrotnie przedstawiał wspaniałe aktorki – divy kina niemego. Podczas tegorocznej edycji – pod hasłem Amanci, komicy, herosi ekranu – światła festiwalowych reflektorów zostaną skierowane na wielkich gwiazdorów tamtej epoki.
Wielcy aktorzy kina niemego – tacy jak Lon Chaney, Emil Jannings, Werner Krauss, czy Conrad Veidt – ożywiali na ekranie postaci społecznych wyrzutków, skrzywdzonych przez los biedaków czy demonicznych złoczyńców. O szybsze bicie serca przyprawiali hipnotyzujący amanci – Rudolph Valentino, John Gilbert, Mieczysław Cybulski, Ivor Novello, Sessue Hayakawa, a imponujące popisy kaskaderskie wykonywane przez Douglasa Fairbanksa i Bustera Keatona zapierały dech w piersiach – podobnie jak pełne szalonych zwrotów akcji, niezwykłych zbiegów okoliczności i znakomitych gagów filmy Charliego Chaplina i Maxa Lindera.
Podczas 25. Festiwalu Filmu Niemego – jak co roku – filmy wyświetlane będą z muzyką wykonywaną na żywo. Zaskakującą kombinację muzyki transowej, melancholijnej i humoru zapewni formacja Błysk!. Grupa Viva Flamenco! porwie widownię wyrafinowaną mieszanką flamenco tradycyjnego i współczesnego, a pianista Patryk Kraśniewski oczaruje uspokajającymi, refleksyjnymi dźwiękami. Emocje i ekspresja zdominują utwory zespołu Tuul, podczas gdy Jacaszek połączy dźwięki preparowane elektronicznie z żywym instrumentarium. Do filmów zagrają również: Semi-Invented Trio pod wodzą Adriana Konarskiego, duet Cenkier/Skwirut (jazz, klasyka i polska muzyka ludowa), Ether Jazz Trio (młody krakowski jazz z nutką minimalizmu), handpanowe trio Maciej Trifonidis/Maja Włazy/Paweł Gajewski oraz DJ Tomasz Szmal (electro-punk, industrial i basowe brzmienia). Festiwal otworzy młoda instrumentalistka i kompozytorka Hania Derej w towarzystwie kwartetu smyczkowego.
Pierwsze dwa dni pokazów odbywać się będą w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. Filmem otwarcia Festiwalu jest Portier z hotelu Atlantic Friedricha Wilhelma Murnaua z wybitną rolą Emila Janningsa. Aktor zachwyca w bliskich ujęciach wymagających mistrzowskiej subtelności, jak i w dramatycznych, niezwykle ekspresyjnych scenach.
Na program Festiwalu składają się zarówno świetnie znane nieme produkcje, jak i tytuły, które dopiero czekają na odkrycie. Ponadczasowy Brzdąc to pełna bezbłędnych gagów komedia, która stanowiła punkt zwrotny w karierze Charliego Chaplina. Gabinet doktora Caligari (reż. Robert Wiene) to film z ogromnymi ambicjami artystycznymi, widocznymi przede wszystkim w imponującej scenografii, pełnej zniekształceń, dziwnych cieni i ostrych kątów. Zamaskowanego mściciela podpisującego się literą Z nie trzeba nikomu przedstawiać. Znak Zorro (reż. Fred Niblo) ze znakomitym Douglasem Fairbanksem w roli tytułowej to pierwsza ekranizacja historii o słynnym banicie.
25.Festiwal Filmu Niemego to także filmy dwóch wielkich reżyserów: Alfreda Hitchcocka i Ericha von Stroheima. Lokator to pierwszy komercyjny sukces brytyjskiego mistrza suspensu, który dał początek jego charakterystycznemu stylowi. Po stu latach od premiery nadal olśniewa ekspresjonistyczną estetyką i tajemniczą atmosferą. Wesoła wdówka to jedyny film von Stroheima, który przyniósł prawdziwe zyski. Znany z perfekcjonizmu i niedotrzymywania terminów reżyser stworzył na ekranie olśniewający świat wyższych sfer, bogactwa, prestiżu i burzliwych uczuć.
W programie imprezy są też porywające historie miłosne – często osadzone w niezwykłych okolicznościach i plenerach. Malarz smoków (reż. William Worthington) to rozgrywający się w Japonii amerykański film, który w niezwykły sposób łączy elementy mistycyzmu, romansu oraz artystycznego geniuszu. W głównego bohatera tej poetyckiej opowieści o miłości i sztuce wcielił się Sessue Hayakawa – pierwszy azjatycki gwiazdor amerykańskiego kina. Demon cyrku Toda Browninga – twórcy pamiętnych Dziwolągów – wprowadza widzów w świat cyrkowców. Ci poturbowani przez życie ludzie marzą o miłości i skrywają ogromne tajemnice. Wielkie uczucie znajduje się też w centrum komedii Bustera Keatona Marynarz słodkich wód. Ten luźno inspirowany piosenką Steamboat Bill film opowiada o konflikcie tradycji z nowoczesnością oraz zakazanym romansie, który łączy dwie zwaśnione rodziny. Amerykański melodramat Poza skałami (reż. Sam Wood) zachwyca obsadą. W rolach filmowych kochanków wystąpili (tylko ten jeden raz razem!) Rudolph Valentino i Gloria Swanson.
Polskim akcentem na Festiwalu jest film Ponad śnieg – adaptacja dramatu Stefana Żeromskiego w reżyserii Konstantego Meglickiego. W obsadzie m.in.: nazywana “nową Modrzejewską” Stanisława Wysocka, założyciel teatru Ateneum Stefan Jaracz i amant Mieczysław Cybulski.
Szczególne miejsce w programie tegorocznej imprezy zajmuje francuski aktor Max Linder. Uczestnicy Festiwalu będą mogli zobaczyć go w filmie Siedem lat nieszczęść, zrealizowanym podczas pobytu komika w Hollywood. Jest on także głównym bohaterem intrygującego współczesnego dokumentu Życie i śmierci Maxa Lindera, który bada tajemniczy i tragiczny los jednej z wielkich gwiazd wczesnego kina. Po pokazie filmu rozmowę z reżyserem Edwardem Porembnym poprowadzi filmoznawczyni dr Paulina Haratyk.
W niedzielny poranek najmłodsi widzowie mogą wziąć udział w specjalnym wydaniu cyklu Baranki Dzieciom. W programie pokaz bajki Zabawy Bolka i Lolka: Mali filmowcy oraz warsztaty muzyczne, które poprowadzi multiinstrumentalistka Urszula Stosio.
Pokazy festiwalowe odbywają się w dwóch lokalizacjach: w Kinie Pod Baranami (Rynek Główny 27) i w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (ul. Marii Konopnickiej 26). Afterparty w sobotni wieczór odbędzie się w Klubie Betel (Pl. Szczepański 3).
2 grudnia, jako preludium do Festiwalu, w Kinie Pod Baranami odbędzie się specjalny pokaz filmu Nosferatu. Symfonia grozy Friedricha Wilhelma Murnaua z oryginalną muzyką autorstwa Hansa Erdmanna, nagraną przez Orkiestrę Symfoniczną Radia Saarbrücken pod dyrekcją Berndta Hellera. Seans w cyklu Filmy Wszech Czasów
poprzedzi prelekcja filmoznawczyni Ewy Fiuk.
PROGRAM 25. FESTIWALU FILMU NIEMEGO:
CZWARTEK, 5 GRUDNIA
POKAZY W MUZEUM SZTUKI I TECHNIKI JAPOŃSKIEJ MANGGHA (ul. Konopnickiej 26)
18.00 MALARZ SMOKÓW | THE DRAGON PAINTER
reż. William Worthington, USA 1919, 61′
Muzyka na żywo: Maciej Trifonidis/Maja Włazy/Paweł Gajewski
20.30 PORTIER Z HOTELU ATLANTIC | DER LETZTE MANN reż. Friedrich Wilhelm Murnau, Niemcy 1924, 90′
Muzyka na żywo: Hania Derej Kameralnie
Kopia ze zbiorów Friedrich-Wilhelm-Murnau-Stiftung w Wiesbaden Partner: Goethe-Institut w Krakowie
PIĄTEK, 6 GRUDNIA
POKAZY W MUZEUM SZTUKI I TECHNIKI JAPOŃSKIEJ MANGGHA (ul. Konopnickiej 26)
18.00 GABINET DOKTORA CALIGARI | DAS CABINET DES DR. CALIGARI reż. Robert Wiene, Niemcy 1920, 77′
Muzyka na żywo: Tuul
Kopia ze zbiorów Friedrich-Wilhelm-Murnau-Stiftung w Wiesbaden Partner: Goethe-Institut w Krakowie
21.15 ZNAK ZORRO | THE MARK OF ZORRO
reż. Fred Niblo, USA 1920, 107′
Muzyka na żywo: Viva Flamenco!
SOBOTA, 7 GRUDNIA
POKAZY W KINIE POD BARANAMI
(Rynek Główny 27)
13.00 ŻYCIE I ŚMIERCI MAXA LINDERA | LIFE AND DEATHS OF MAX LINDER reż. Edward Porembny, Polska/Francja 2024, 99′
Film dźwiękowy
Po seansie spotkanie z reżyserem poprowadzi dr Paulina Haratyk Partner pokazu: Instytut Francuski w Polsce
16.00 MARYNARZ SŁODKICH WÓD | STEAMBOAT BILL, JR. reż. Buster Keaton, Charles Reisner, USA 1928, 71′
Muzyka na żywo: Ether Jazz Trio
18.30 POZA SKAŁAMI | BEYOND THE ROCKS
reż. Sam Wood, USA 1922, 85′
Muzyka na żywo: Cenkier/Skwirut
21.15 SIEDEM LAT NIESZCZĘŚĆ | SEVEN YEARS BAD LUCK reż. Max Linder, USA 1921, 62′
Muzyka na żywo: Błysk!
Partner pokazu: Instytut Francuski w Polsce
23.00 AFTERPARTY W KLUBIE BETEL
POKAZ W KLUBIE BETEL
(Pl. Szczepański 3)
PONAD ŚNIEG | PONAD ŚNIEG
reż. Konstanty Meglicki, Polska 1929, 52′
Muzyka na żywo: Tomek Szmal (DJ set)
NIEDZIELA, 8 GRUDNIA
POKAZY W KINIE POD BARANAMI
(Rynek Główny 27)
11.00 BARANKI DZIECIOM – BARANKI W NIEMYM KINIE
Pokaz bajek i warsztaty muzyczne.
Prowadzenie: Urszula Stosio
13.00 BRZDĄC | THE KID
reż. Charlie Chaplin, USA 1921, 53′
Z nagraną muzyką skomponowaną przez Charliego Chaplina
14.30 WESOŁA WDÓWKA | THE MERRY WIDOW
reż. Erich von Stroheim, USA 1925, 124′
Muzyka na żywo: Semi-Invented Trio
18.00 DEMON CYRKU | THE UNKNOWN
(Tod Browning) US 1927, 66′
Muzyka na żywo: Patryk Kraśniewski
20.30 LOKATOR | THE LODGER
reż. Alfred Hitchcock, Wielka Brytania 1927, 91′
Muzyka na żywo: Jacaszek
Partner pokazu: British Film Festival
Patron pokazu: Blondynka Hitchcocka – blog Pauli Apanowicz
BILETY:
Filmy z muzyką na żywo: 60 zł (normalny), 55 zł (ulgowy)
Filmy bez muzyki na żywo: 30 zł
Baranki Dzieciom: 18 zł
Afterparty w Klubie Betel: wstęp wolny
KARNET (12 seansów): 300 zł
(Karnet nie obejmuje pokazu Baranki Dzieciom)
O FILMACH:
BRZDĄC | THE KID
reż. Charlie Chaplin, USA 1921, 53’
Pierwszy wielki filmowy sukces Charliego Chaplina, któremu na ekranie partneruje młodziutki Jackie Coogan. Punkt zwrotny w karierze mistrza komedii. Ponadczasowy film z jedną z najlepszych dziecięcych ról w historii kina.
Samotna matka zostawia noworodka na tylnym siedzeniu eleganckiego samochodu, licząc na to, że bogaci ludzie zapewnią maleństwu dostatnie wychowanie. Jednak samochód zostaje skradziony i złoczyńcy porzucają niemowlę w zaułku koło śmietnika. Dziecko znajduje włóczęga Charlie.
Film pełen bezbłędnych gagów, a równocześnie scen autentycznie przejmujących. Tworząc Brzdąca Chaplin sięgał do własnych wspomnień z dzieciństwa. Na ekranie zrekonstruował ubogą londyńską dzielnicę Kennington, w której mieszkał jako dziecko, a także skromny pokój, który przypominał jego rodzinne lokum. Niektórzy w scenie odebrania tytułowego brzdąca opiekunowi doszukują się echa silnych przeżyć samego reżysera, który również musiał w dzieciństwie rozstać się z matką i zamieszkać w przytułku.
Film zostanie wyświetlony w wersji zrekonstruowanej cyfrowo z zarejestrowaną muzyką skomponowaną przez Charliego Chaplina.
DEMON CYRKU | THE UNKNOWN
reż. Tod Browning, USA 1927, 66′
Trzymający w napięciu mroczny dramat o poświęceniu w imię miłości. Przejmujący film w reżyserii Toda Browninga, twórcy głośnych Dziwolągów (1932).
Alonzo, bezręki cyrkowiec, kocha się w swojej estradowej partnerce Nanon. Ona z kolei, z powodu przemocy, której nieraz zaznała ze strony mężczyzn, boi się męskich rąk – a więc naprawdę bezpiecznie czuje się tylko w towarzystwie Alonzo, którego darzy wielką przyjaźnią i zaufaniem. Tymczasem Alonzo skrywa przed całym światem pewien ponury sekret…
W rolach głównych wystąpiły dwie wielkie gwiazdy: Lon Chaney, znany z niezwykle ekspresyjnej mimiki, nazywany “człowiekiem o tysiącu twarzy” oraz Joan Crawford, uważana za najpiękniejszą aktorkę tamtych czasów.
Film przez lata uważany był za zaginiony. Jak się później okazało, powodem jego zaginięcia był… tytuł! The Unknown, bo tak brzmiał on w oryginale, oznacza „nieznany”. Demon cyrku przez pomyłkę utknął w zbiorze setek zarchiwizowanych taśm filmowych, które oznaczone były właśnie jako „nieznane”.
Film zostanie wyświetlony w wersji zrekonstruowanej cyfrowo. Kopia pochodzi ze zbiorów George Eastman Museum.
GABINET DOKTORA CALIGARI | DAS CABINET DES DR. CALIGARI reż. Robert Wiene, Niemcy 1920, 77′
Kamień milowy w dziejach horroru, a zarazem czołowy przedstawiciel filmowego ekspresjonizmu niemieckiego.
Tajemniczy doktor Caligari (Werner Krauss) za pośrednictwem swojego medium (Conrad Veidt) przepowiada przyszłość. W miasteczku dochodzi do serii morderstw. Przyjaciel jednej z ofiar podejrzewa, że za wszystkim stoi demoniczny Caligari.
Gabinet doktora Caligari to film z ogromnymi ambicjami artystycznymi, widocznymi przede wszystkim w imponującej scenografii, pełnej zniekształceń, dziwnych cieni i ostrych kątów. Uwagę zwracają nierealistyczne obrazy miasteczka, niefunkcjonalne rekwizyty oraz krzywizny ograniczające ruch aktorów. W pamięci na długo zostaje ekspresyjna kreacja Conrada Veidta w roli somnambulika.
Data premiery filmu (26 lutego 1920 roku) bywa uznawana za symboliczne narodziny światowego kina artystycznego, adresowanego – jak pisze Tomasz Kłys – nie do masowej, lecz elitarnej publiczności, może trochę snobistycznej, ale za to zorientowanej w estetycznych modach i intelektualnych trendach, nastawionej nie na rozrywkę, lecz na kontemplację sztuki. W tej alegorycznej historii o demonicznym doktorze Caligarim, teoretyk filmu Siegfried Kracauer widział zapowiedź dojścia do władzy Adolfa Hitlera. Kopia ze zbiorów Friedrich-Wilhelm-Murnau-Stiftung w Wiesbaden.
Partner pokazu: Goethe-Institut w Krakowie
LOKATOR | THE LODGER
reż. Alfred Hitchcock, Wielka Brytania 1927, 91′
Niemy film Hitchcocka zrealizowany na motywach bestsellerowej powieści Marie Belloc Lowndes. Pierwszy komercyjny sukces brytyjskiego mistrza suspensu, który dał początek jego charakterystycznemu stylowi. Lokator, po stu latach od premiery, nadal olśniewa ekspresjonistyczną estetyką wyrażaną poprzez symbolikę cienia, zniekształcenia perspektywy, a także wszechobecną mgłę, która buduje aurę tajemnicy.
Rodzice modelki Daisy (June Tripp) wynajmują pokój tajemniczemu lokatorowi. Dziewczyna nawiązuje nić porozumienia z przybyszem ku niezadowoleniu adorującego ją inspektora policji. W międzyczasie wzorowany na postaci Kuby Rozpruwacza “Mściciel” pozostaje nieuchwytny. Do kręgu podejrzanych trafia nowy przyjaciel Daisy.
W głównej roli męskiej wystąpił walijski aktor i kompozytor Ivor Novello, który pojawił się jeszcze w hitchcockowskim dramacie Na równi pochyłej. To właśnie w Lokatorze reżyser stworzył swoją pierwszą rolę cameo, co powtórzy łącznie w 37 produkcjach, wcielając się zwykle w postać w tłumie, pasażera czy przechodnia.
Na podstawie tekstu Pauli Apanowicz dla British Film Festival.
Partner pokazu: British Film Festival
Patron pokazu: Blondynka Hitchcocka – blog Pauli Apanowicz
MALARZ SMOKÓW | THE DRAGON PAINTER
reż. William Worthington, USA 1919, 61′
Poetycka opowieść o miłości i sztuce. Malarz smoków to osadzony w Japonii amerykański film, który w niezwykły sposób łączy elementy mistycyzmu, romansu oraz artystycznego geniuszu.
Tatsu – młody malarz – prowadzi życie pustelnika. Tworzy fascynujące dzieła sztuki, będąc przekonanym, że jego narzeczona została porwana i zamieniona w smoka. Mężczyzna zwraca uwagę tokijskiego geodety, który namawia go do przyjazdu do miasta, obiecując informacje o zaginionej ukochanej.
Reżyser William Worthington z wielkim wyczuciem przenosi na ekran literacki świat powieści Mary McNeil Fenollosy. Eksponuje piękno japońskiej kultury i wyjątkową atmosferę ery Meiji (1868-1912). Poetyckie obrazy, uchwycone w malowniczych plenerach Yosemite Valley, w połączeniu z onirycznym klimatem japońskiego Ogrodu Herbacianego w Coronado, tworzą niezapomnianą wizję artystycznego geniuszu i głębokiej miłości.
W postać Tatsu wcielił się aktor japońskiego pochodzenia Sessue Hayakawa – pierwszy azjatycki gwiazdor amerykańskiego kina. W 1957 roku otrzymał nominację do Oscara za rolę brutalnego pułkownika Saito w filmie Most na rzece Kwai.
MARYNARZ SŁODKICH WÓD | STEAMBOAT BILL, JR.
reż. Buster Keaton, Charles Reisner, USA 1928, 71′
Kolejny – po Rozkoszach gościnności i Generale – film Bustera Keatona, który rozgrywa się na amerykańskim Południu. Luźno inspirowana piosenką Steamboat Bill produkcja opowiada o konflikcie tradycji z nowoczesnością oraz zakazanym romansie, który łączy dwie zwaśnione rodziny.
Bill Jr. (Buster Keaton) po zakończeniu edukacji wraca do rodzinnego miasta. Jest synem Williama Canfielda – kapitana łodzi parowej, który toczy otwartą wojnę ze swoim rywalem: J.J. Kingiem, lokalnym bogaczem i właścicielem nowoczesnej jednostki pływającej. Gdy Bill Jr. zakocha się w Kitty, córce J.J. Kinga, obu mężczyzn połączy pragnienie zniszczenia związku młodych.
Marynarz słodkich wód zawiera jedną z najbardziej ikonicznych scen w dorobku Bustera Keatona (fasada domu spada wokół niego, idealnie wpasowując jego sylwetkę w otwarte okno). Film jest jednym z ostatnich tytułów, w którym aktor mógł się w pełni pochwalić swoją inwencją, komediowym talentem i umiejętnościami kaskaderskimi. Choć występował aż do lat 60. XX wieku, w kinie dźwiękowym nie udało mu się powtórzyć własnego sukcesu z czasów kina niemego.
PONAD ŚNIEG | PONAD ŚNIEG
reż. Konstanty Meglicki, Polska 1929, 52′
Adaptacja dramatu Stefana Żeromskiego Ponad śnieg bielszym się stanę w reżyserii Konstantego Meglickiego, twórcy prezentowanej podczas 18. Festiwalu Filmu Niemego Halki na podstawie opery Stanisława Moniuszki.
W starym dworze żelazną ręką rządzi pani Rudomska, dla której ta kresowa ziemia jest wszystkim. Aby majątek nie przeszedł w obce ręce, swata swoją siostrzenicę Irenę z bogatym sąsiadem, a swojemu synowi wyszukuje cichą i potulną narzeczoną. Niestety młodzieniec uległ już urokowi swojej pięknej kuzynki. By nie dopuścić do ślubu dziewczyny, podnosi on stawidła ustawione na rzece, doprowadzając do zalania wsi. Para kochanków ucieka przed gniewem matrony do pobliskiego miasteczka, tymczasem w ich rodzinne strony nadciąga wojna.
W filmie wystąpili znakomici polscy aktorzy: nazywana “nową Modrzejewską” Stanisława Wysocka (Mocny człowiek, Trędowata), założyciel teatru Ateneum w Warszawie Stefan Jaracz (Księżna Łowicka, Przedwiośnie) oraz początkujący wówczas znany amant Mieczysław Cybulski (Druga młodość, Wrzos).
PORTIER Z HOTELU ATLANTIC | DER LETZTE MANN
reż. Friedrich Wilhelm Murnau, Niemcy 1924, 90′
Jeden z najważniejszych reprezentantów Kammerspielu, który pełnymi garściami czerpie ze zdobyczy niemieckiego ekspresjonizmu. Portier z hotelu Atlantic ukazuje głęboki dramat upokorzonej jednostki, której historia nie tylko porusza, ale i zmusza do refleksji nad ludzkim losem.
Centralną postacią opowieści jest tytułowy portier, który z dumą nosi swoją nienaganną liberię w eleganckim hotelu. Ze względu na zaawansowany wiek traci ukochaną posadę i jest zmuszony do pracy w hotelowej toalecie. W roli głównej wystąpił Emil Jannings, który zachwyca zarówno w bliskich ujęciach wymagających mistrzowskiej subtelności, jak i w dramatycznych, niezwykle ekspresyjnych scenach.
Portier z hotelu Atlantic to film, który z niezwykłą sugestywnością obrazuje pesymistyczną koncepcję losu ludzkiego, przesiąkniętą atmosferą beznadziei. Zmierza w stronę realizmu społecznego oraz psychologizmu, które wkrótce staną się istotnym elementem niemieckiego kina. Dynamiczna i innowacyjna praca kamery, znakomite aktorstwo Janningsa i świetna scenografia składają się na prawdziwą symfonię emocji. Opowiadany głównie obrazem film (niemal pozbawiony plansz z napisami!) porusza nawet po 100 latach.
Producent filmu domagał się podobno optymistycznego zakończenia. Reżyser Friedrich Wilhelm Murnau przyjął jego wytyczne z dystansem i zakończył swoje dzieło ironiczną sekwencją, która jest sarkastyczną parodią amerykańskich filmów z happy endem.
Kopia ze zbiorów Friedrich-Wilhelm-Murnau-Stiftung w Wiesbaden.
Partner pokazu: Goethe-Institut w Krakowie
POZA SKAŁAMI | BEYOND THE ROCKS
reż. Sam Wood, USA 1922, 81′
Uznany przez lata za zaginiony film Sama Wooda z Rudolphem Valentino i Glorią Swanson. Jedyna produkcja, w której te wielkie gwiazdy niemego kina zagrały razem.
Scenariusz Poza skałami powstał na podstawie książki Elinor Glyn. Swanson wciela się tutaj w rolę Theodory Fitzgerald, angielskiej arystokratki poślubiającej starzejącego się milionera, którego fortuna ma pomóc jej niezbyt bogatej rodzinie. W rzeczywistości jednak Theodora kocha przystojnego Lorda Bracondale’a (Valentino).
Gloria Swanson napisała w 1980 r. w swojej autobiografii Swanson o Swanson: Stale zadaje mi się takie same pytania: Czy ktoś wie, czy gdzieś mogą znajdować się taśmy z filmem Poza skałami, filmem, w którym w 1921 roku zagrałam z Rudolphem Valentino? Czy wiadomo co się stało z kopią Madame Sans-Gene? Czy ktoś posiada kompletną wersję Sadie Thompson? Marzyłabym móc je znów zobaczyć i wierzyć, że nie zaginęły na zawsze. To w końcu miała być wielka siła kina – że przetrwa wieki.
Przez niemal 80 lat uważano, że zachowała się jedynie minuta z całego filmu. Dopiero w 2000 roku kopia tego dzieła odnalazła się w Haarlemie, w Holandii i została pieczołowicie odrestaurowana przez Nederlands Filmmuseum (dziś EYE Filmmuseum) w Amsterdamie.
Film znany jest w Polsce również pod tytułem Złodziej miłości.
SIEDEM LAT NIESZCZĘŚĆ | SEVEN YEARS BAD LUCK
reż. Max Linder, USA 1921, 62′
Lokaj wiodącego kawalerskie życie Maxa (Linder), zalecając się do pokojówki, tłucze lustro, przed którym jego pan się goli. Winowajca namawia kucharza, by stanął po drugiej stronie pustej ramy i kopiował ruchy pracodawcy. Max podejrzewa, że coś jest nie tak, ale – podchmielony po nocnej hulance – nie ma pewności. Kiedy poznaje się na oszustwie, ciska butem w – jak mu się zdaje – kucharza, tłukąc nowe lustro, które zostało pośpiesznie wstawione. Lokaj przypomina Maxowi, że wedle przesądu stłuczenie lustra oznacza siedem lat nieszczęść. Max bierze sobie jego słowa do serca, lecz im bardziej stara się uniknąć pecha, tym bardziej ten go prześladuje.
Pierwszy z trzech filmów francuskiego komika Maxa Lindera, zrealizowanych przezeń podczas drugiego pobytu w Hollywood, w latach 1919-1922. Rewelacyjna sekwencja z lustrem zainspirowała braci Marx do nakręcenia podobnej sceny w Kaczej zupie Leo McCareya (1933).
Postać Maxa Lindera związana jest z wielkim skandalem, który rozegrał się na początku 1914 roku w… Warszawie. Aleksander Hertz, wówczas właściciel przedsiębiorstwa filmowego „Sfinks”, zaprosił słynnego komika, by ten wystąpił na scenie przed polską publicznością. Dwa pierwsze recitale były spektakularnymi sukcesami, jednak przed kolejnymi artysta zniknął jak kamfora. Wkrótce okazało się, że winę za zaginięcie ponosi zazdrosny konkurent Herza, Mojżesz Towbin, właściciel przedsiębiorstwa filmowego „Siła”. Obiecał on uwolnić porwanego pod warunkiem podzielenia się zyskami z występów. Zdesperowany Herz zgodził się na ten układ, a Max Linder wrócił do stolicy na pozostałe przedstawienia.
Max Linder jest bohaterem kreacyjnego dokumentu Edwarda Porembnego Życie i śmierci Maxa Lindera, który zostanie pokazany podczas 25. Festiwalu Filmu Niemego – w sobotę, 7 grudnia, o g. 13.00. Po seansie rozmowę z reżyserem poprowadzi dr Paulina Haratyk.
Partner pokazu: Instytut Francuski w Polsce
WESOŁA WDÓWKA | THE MERRY WIDOW
reż. Erich von Stroheim, USA 1925, 124′
Fikcyjne europejskie królestwo. Świat wyższych sfer, bogactwa, prestiżu i burzliwych uczuć. Książę Danilo spotyka Sally, amerykańską tancerkę, w której się zakochuje i proponuje jej małżeństwo. Jednak rodzina arystokraty – król Nikita I i królowa Milena – sprzeciwiają się związkowi, widząc w nim mezalians.
Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w listopadzie 1924 roku w Culver City. Cały film – z wyjątkiem wstępnego ujęcia lokalizacji i pojedynku – został nakręcony w studiu w zaledwie 12 tygodni, co było dużym osiągnięciem dla Ericha von Stroheima – ekscentrycznego reżysera, znanego z perfekcjonizmu i niedotrzymywania terminów.
W trakcie produkcji von Stroheim narzekał na wybór Johna Gilberta do roli Księcia Danilo – jego zdaniem nie wyglądał jak europejski oficer. Spory toczyły się również o odtwórcę roli księcia Mirko, którą reżyser pierwotnie zarezerwował dla siebie. W głównej roli kobiecej obsadzono Mae Murray – tancerkę Ziegfeld Follies. To właśnie ona przekonała producentów do zwolnienia von Stroheima, które zaowocowało strajkiem całej ekipy filmowej. Ostatecznie obie strony pogodziły się, o czym przypomina nagłówek w gazecie “Los Angeles Record” z 20 stycznia 1925 roku: Mae-Von Sign Peace.
Pomimo trudności Wesoła wdówka okazała się sukcesem – była jedynym filmem von Stroheima, który przyniósł zyski. Znakomite zdjęcia zostały uznane za przełomowe przez branżę i krytyków, a sam reżyser był chwalony za sprawne poprowadzenie opowieści i zmniejszenie liczby plansz z napisami. Warto dodać, że film był debiutem Clarka Gable’a, który jest widoczny w scenie walca.
ZNAK ZORRO | THE MARK OF ZORRO
reż. Fred Niblo, USA 1920, 102’
Pierwsza ekranizacja historii o banicie imieniem Zorro. Adaptacja powieści The Curse of Capistrano autorstwa Johnstona McCulley’a.
XIX-wieczna Kalifornia rządzona twardą ręką przez hiszpańskich arystokratów. Tchórzliwy szlachcic Diego Vega w nocy staje się bohaterskim obrońcą uciśnionych, znanym jako Zorro. Zamaskowany walczy z niesprawiedliwością i broni praw najbiedniejszych, zostawiając za sobą charakterystyczny znak „Z”.
W tytułowego bohatera wcielił się Douglas Fairbanks – jeden z ulubionych amerykańskich gwiazdorów początku XX wieku, który bywał przez widzów nazywany po prostu „Dougiem”. Jego Zorro jest niemal czystym działaniem, postacią złożoną z ruchu, która nie boi się akrobatycznych popisów i widowiskowych pojedynków.
Dzieło Freda Niblo łączy western z filmem płaszcza i szpady. Brawurowe sekwencje akcji przeplata elementami romantycznymi, a całość wypełnia dreszczykiem emocji. Znak Zorro oprócz rozrywki oferuje również ponadczasową opowieść o walce jednostki z systemem. O zamaskowanym mścicielu, który na własną rękę wymierza sprawiedliwość. Z biegiem lat postać Zorro stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych bohaterów kultury popularnej.
ŻYCIE I ŚMIERCI MAXA LINDERA | LIFE AND DEATHS OF MAX LINDER reż. Edward Porembny, Polska/Francja 2024, 99′
Poruszający dokument, który bada tajemniczy i tragiczny los jednej z wielkich gwiazd niemego kina, Maxa Lindera. Film rekonstruuje wydarzenia, które doprowadziły do samobójstwa aktora i jego żony (1 listopada 1925) i zastanawia się: co mogło popchnąć popularnego i utalentowanego artystę do tak ostatecznego kroku?
Dokument otwiera archiwalna kronika filmowa z 31 października 1925 roku, która ukazuje Lindera jako ulubieńca mas – mężczyznę, u szczytu kariery. Materiał kontrastuje z tragedią, do której dochodzi następnego dnia, a która wstrząsnęła całym ówczesnym światem.
Film Edwarda Porembnego zagłębia się w mało znane aspekty osobowości aktora oraz jego złożone relacje z bliskimi i współpracownikami. Serwuje widzowi szokujące informacje: m.in. o starszym bracie, który zazdrosny o sławę i bogactwo, postanowił zniszczyć całą spuściznę filmową Maxa Lindera.
Wciągający, emocjonujący i refleksyjny dokument to nie tylko hołd dla Maxa Lindera, ale także głęboka analiza ludzkiego losu w blasku sławy i niemożności ucieczki przed własnymi demonami.
Film został w całości zrealizowany techniką poklatkową, w konwencji wizualnej filmów i fotografii z pierwszej połowy XX wieku. Zawiera zarówno sekwencje fabularne, jak i wywiady i materiały archiwalne poddane odpowiedniej transformacji.
Po seansie odbędzie się rozmowa z reżyserem, Edwardem Porembnym, którą poprowadzi filmoznawczyni, dr Paulina Haratyk.
Partner pokazu: Instytut Francuski w Polsce
O MUZYKACH:
BŁYSK!
Bartosz Weber (sampler), Jakub Kurek (trąbka) i Michał Wdowikowski (perkusja) w zaskakującej kombinacji muzyki transowej, melancholijnej oraz… humoru.
CENKIER/SKWIRUT
Spotkanie dwóch kreatywnych instrumentalistów obficie czerpiących z jazzu, klasyki i polskiej muzyki ludowej. Klawisze, kontrabas i elektronika.
ETHER JAZZ TRIO
Młody krakowski zespół inspirujący się polskim jazzem, muzyką tradycyjną oraz skandynawskim minimalizmem.
HANIA DEREJ KAMERALNIE
Kompozytorka, pianistka, aranżerka i dyrygentka & kwartet smyczkowy. Melodyjna muzyka, która pobudza wyobraźnię i niesie ze sobą emocjonalny przekaz.
JACASZEK
Kompozytor, producent i wykonawca muzyki elektroakustycznej, która łączy dźwięki preparowane elektronicznie z żywym instrumentarium.
MACIEJ TRIFONIDIS/MAJA WŁAZY/PAWEŁ GAJEWSKI
Trójka wybitnych muzyków grających na handpanach – perkusyjnych instrumentach o eterycznym brzmieniu. Melodyjne, rytmiczne, a zarazem hipnotyczne i relaksujące dźwięki.
PATRYK KRAŚNIEWSKI
Pianista, kompozytor, aranżer. Płynnie łączy muzykę neoklasyczną z elementami elektronicznymi i arpeggiami na pianinie, tworząc uspokajające i refleksyjne dźwięki.
SEMI-INVENTED TRIO
Adrian Konarski (klawisze i elektronika) – kompozytor muzyki filmowej i teatralnej – ma rozpoznawalny, melodyjny styl. Zagra ze Sławkiem Bernym (perkusja) i Leszkiem Szczerbą (saksofon).
TOMEK SZMAL
Promotor, DJ, współtwórca festiwalu NURT. Chętnie sięga po electro-punk, zwinnie łącząc go z industrialem oraz basowymi brzmieniami.
TUUL
Interdyscyplinarny projekt tworzy liryczną muzykę elektroniczną, w której dominują emocje, ekspresja i połączenie z naturą.
VIVA FLAMENCO!
Wyrafinowana mieszanka flamenco tradycyjnego i współczesnego, inspirowana kulturą indyjską, arabską oraz jazzem. Gitary oraz tradycyjne instrumenty etniczne.
ORGANIZATORZY:
Fundacja Dla Kina
Kino Pod Baranami
WSPÓŁFINANSOWANIE:
Miasto Kraków
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Polski Instytut Sztuki Filmowej
PARTNERZY:
Goethe-Institut w Krakowie
Instytut Francuski w Polsce
Klub Betel
Studio Kropka
British Film Festival
Pałac pod Baranami
Stowarzyszenie Kin Studyjnych
Europa Cinemas
PATRONI MEDIALNI:
Radio Nowy Świat
Radio Kraków
Wyborcza.pl
Kraków Culture Karnet
Krakow.pl
Pełna Sala
Klatki na oczach. Blog Roberta Siwczyka
Typowy Jędrzej – student filmoznawstwa
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Współfinansowano ze środków Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.
www.kinopodbaranami.pl
www.festiwalfilmuniemego.pl
KINO POD BARANAMI
