Dokładnie tydzień temu odbyło się ostatnie spotkanie w ramach 9. edycji Dyskusyjnych Klubów Czytelniczych. Podczas tegorocznej edycji odbyły się aż 32 spotkania, w 9 krakowskich księgarniach, z udziałem 12 prowadzących! Po raz kolejny objęliśmy to wydarzenie patronatem medialnym i z tej z okazji zadaliśmy kilka pytań koordynatorce projektu, Dagmarze Smole, oraz prowadzącym spotkania w ramach DKCz: Wojciechowi Bonowiczowi (poezja), Maciejowi Jakubowiakowi (esej), Marcinowi Wilkowi (klasyka) oraz Janowi Sławińskiemu (komiks).
Co odróżnia najnowsze edycje Dyskusyjnych Klubów Czytelniczych od pierwszych spotkań? Co najbardziej się zmieniło?
Wojciech Bonowicz (poezja): Mogę tylko opowiedzieć o tym, co dzieje się na spotkaniach o poezji, bo te mam przyjemność prowadzić. Jedyna wyraźna zmiana, jaką dostrzegam, dotyczy tego, kim są uczestniczki i uczestnicy. Obecnie jest mniej osób zawodowo czy edukacyjnie związanych z literaturą i językoznawstwem, a więcej osób reprezentujących inne profesje (prawo, medycynę, biologię, itp.). Jest też większa rotacja uczestniczących, ale nadal są osoby z tzw. stałej paczki, które chodzą już kolejny rok i chętnie dyskutują. Z czasem na spotkania zaczęła przychodzić stała grupa czytelników/dyskutantów, a dzięki temu, że poprzez te rozmowy wzajemnie się poznaliśmy, to wszyscy czują się ze sobą bardziej swobodnie, co sprzyja wymianie wrażeń i myśli. Oczywiście kluby dalej są dostępne dla nowych członków, wszystkich przyjmiemy z otwartymi ramionami!
Marcin Wilk (klasyka): Po tych dziewięciu latach czuję się, jakbym przychodził na spotkanie przyjaciół i dobrych znajomych. Choć bardzo ciężko pracujemy, dyskutujemy, spieramy się i wytężamy umysły, to ważnym aspektem jest ten towarzyski. Znamy się, lubimy, opowiadamy sobie o różnych sprawach. Ta ważna integracyjna otoczka sprawia, że dyskusyjne kluby są czymś więcej niż rozmową o książkach. Bardzo to lubię i właściwie mocno uświadomiłem to sobie teraz, podczas tej edycji.
Maciej Jakubowiak (esej): Lepiej się już znamy, to najważniejsze, więc też z większą swobodą rozmawiamy, wiemy, co nas może interesować, a co nie, wiemy, czego się można po kimś spodziewać, ale chętniej się też nawzajem zaskakujemy.
Jakie są największe wyzwania związane z organizacją Dyskusyjnych Klubów Czytelniczych? A z drugiej strony – jakie korzyści przynosi ta inicjatywa?
Wojciech Bonowicz (poezja): Takich miejsc bezinteresownej rozmowy o literaturze jest po prostu bardzo mało. Spotkania promocyjne w oczywisty sposób służą rekomendowaniu nowych tytułów. Atmosfera spotkań festiwalowych nie zawsze sprzyja intymnej rozmowie. My mamy ten komfort, że jest nas niewiele, siedzimy blisko, nic nas nie odgradza ani nie ogranicza. Dyskusje bywają bardzo ożywione. Nie ma transmisji, więc można wypowiadać się tak, jak się potrafi, także nieporadnie, nieprecyzyjnie. Wspólnie szukamy drogi przez konkretny utwór. Nie rozmawiamy o literaturze ogólnie, ale pozostajemy bardzo blisko tekstu (w przypadku moich zajęć – blisko tekstu wiersza).
Jan Sławiński (komiks): Prawdziwym wyzwaniem jest czasem dojść do głosu podczas burzliwej debaty – to oczywiście odpowiedź, którą należy traktować z przymrużeniem oka, bo oczywiście każdy uczestnik może swobodnie się wypowiedzieć i dla wszystkich znajdzie się czas. Jeśli chodzi o największe korzyści, to jest to chyba pewna świeżość, płynąca z nowego spojrzenia i zderzenia różnych wrażliwości, odczytania tego samego tytułu na różne sposoby, często zaskakujące.
Maciej Jakubowiak (esej): Większość wyzwań, związanych z finansowaniem, logistyką i promocją, bierze na siebie Dagmara Smoła i chwała jej za to. Prowadzący i uczestniczki przychodzą na gotowe i jest to bardzo komfortowa sytuacja do rozmawiania o książkach.
Marcin Wilk (klasyka): Na to pytanie powinna odpowiedzieć Dagmara, która wszystkim dowodzi i Antoni z Abecadła. Oni pracują najwięcej nad stroną organizacyjną. Do moich zadań natomiast należy moderacja dyskusji. Oczywiście, jeśli o to chodzi – niektóre spotkania okazują się wyzwaniem, gdy na przykład dyskutujemy o lekturach mniej znanych (jak na przykład ostatnio o Anieli Gruszeckiej), albo przeciwnie – bardzo znanych. W tym drugim przypadku często spieramy się i te dyskusje bywają naprawdę gorące. Tak było na przykład, gdy rozmawialiśmy o „Przedwiośniu”.
Dagmara Smoła (koordynatorka projektu): Nasze uczestniczki i uczestnicy to wymagająca grupa – na szczęście doborem książek zajmują się osoby prowadzące, które doskonale potrafią wyczuć, co spodoba się dyskutującym, a jak nawet nie spodoba, to wywoła gorącą dyskusję. Zdarzało się, że najlepsze rozmowy dotyczyły książek, które wcale nie były dobrze ocenione. Wyzwaniem jest też ustalenie harmonogramu – w Krakowie, w pewnych okresach – zwłaszcza jesienią, dużo się dzieje, trudno więc tak dobrać terminy, żeby z niczym nie kolidowały. Trudnością jest także dostępność architektoniczna niektórych księgarń.
Największym wyzwaniem jest co roku pozyskanie funduszy na projekt – często do ostatniej chwili nie wiemy, czy DKCz otrzymają dotację, a gdy tak się stanie – mamy bardzo mało czasu na wszystkie czynności przygotowawcze, przez co wydarzenia nie są wypromowane tak, jakbyśmy tego chcieli. Trudno też wymagać od wszystkich współpracujących z nami osób i miejsc, żeby zmobilizowały się tak szybko i uwzględniły DKCz w swoich często napiętych grafikach. Na szczęście na razie się to udaje.
Zdecydowanie więcej natomiast jest jasnych stron – jesteśmy naprawdę zgranym zespołem, który pomimo trudności potrafi sprawnie współpracować. Osoby prowadzące bardzo angażują się w działanie DKCz, a ich praca nie ogranicza się do prowadzenia spotkania przez 1,5 godziny. Podpowiadają dodatkowe książki, filmy, wystawy, utrzymują stały kontakt z dyskutującymi, są w największym stopniu odpowiedzialni za świetną atmosferę i silne więzi łączące dyskutujących. Również współpraca z księgarniami jest bardzo udana – możemy liczyć na wsparcie i wyrozumiałość w każdej sytuacji, nierzadko też księgarki i księgarze aktywnie uczestniczą w rozmowach, wspierają nas organizacyjnie i merytorycznie, za co jesteśmy bardzo wdzięczni!
Typowy uczestnik Dyskusyjnych Klubów Czytelniczych to…
Wojciech Bonowicz (poezja): …nie umiem powiedzieć. Chyba nie ma t y p o w y c h uczestniczek i uczestników. Każdy jest inny i w intymnej rozmowie ta inność wyraźnie się zaznacza.
Marcin Wilk (klasyka): Kobieta. Samodzielnie myśląca, niezależna, odważna, inteligentna. Tak to widzę z perspektywy prowadzącego. Oczywiście ta ocena bardzo generalizuje, bo każda z uczestniczek i każdy z uczestników to wielkie indywidualności.
Maciej Jakubowiak (esej): No, nie ma tu nikogo typowego. Łączy nas to, że sporo czytamy i że lubimy rozmawiać o tym, co przeczytaliśmy, z innymi ludźmi. A poza tym to ktoś jest nerwowy, a ktoś jest oazą spokoju, ktoś lubi amerykańskie feministki, a ktoś francuskich intelektualistów, ktoś lubi przekonywać, ktoś lubi być przekonywany.
Jan Sławiński (komiks): Człowiek kochający literaturę (również tę z kadrami i dymkami), który po lekturze ma potrzebę zderzenia swoich wrażeń z wrażeniami innych osób, które najwyraźniej mają podobne pragnienia.
Dagmara Smoła (koordynatorka projektu): Typowy uczestnik nie istnieje. Poza silną grupą, która towarzyszy nam od samego początku, jest też wiele osób, które przychodzą tylko na jedno, wybrane spotkanie, bo są zainteresowane tylko tą jedną książką czy tematem. I dla nich również jest DKCz! Bardzo się cieszymy, że tworzymy pewną społeczność wokół DKCz, ale trzeba pamiętać, że spotkania są otwarte dla wszystkich, nie trzeba być stałym uczestnikiem, nie trzeba znać poprzednich edycji, wystarczy przeczytać i przyjść z nami porozmawiać. Ale jeśli miałabym znaleźć wspólne cechy, to na pewno są to osoby otwarte, z dużą wiedzą, inteligentne, oczytane, zaangażowane.
W jaki sposób wybieracie książki do dyskusji podczas spotkań?
Wojciech Bonowicz (poezja): Książki proponuję ja jako prowadzący. Czasem ktoś coś podsunie, ale to rzadka sytuacja. Ludzie czekają na propozycje.
Marcin Wilk (klasyka): W przypadku klasyki wyboru tekstów dokonuję sam, przy czym zawsze przed zakończeniem kolejnego sezonu rozmawiamy o tym, o czym chcielibyśmy porozmawiać w przyszłym roku. Jeśli chodzi natomiast o konkretne wybory z mojej strony – pilnuję różnorodności. Jest dużo tekstów autorek i autorów polskich, ale też pojawia się klasyka literatury światowej. Są teksty uznane, ale również teksty specyficznych kanonów, na przykład literatury feministycznej. Poza powieściami pojawiają się również eseje czy – jak w tym roku – literatura dokumentu osobistego (czytaliśmy dzienniki Máraiego i Osiecką).
Maciej Jakubowiak (esej): Naradzamy się w gronie osób, które regularnie chodzą na spotkania. Czasem głosujemy, czasem się przekonujemy. A czasem robimy sobie niespodzianki.
Jan Sławiński (komiks): Dla każdego coś miłego, albo trochę tego i tamtego – czyli czasem według gatunków (to przewaga klubu komiksowego nad innymi, że w ramach komiksu można stworzyć zarówno esej, kryminał, horror, jak i zaangażowaną politycznie obyczajówkę). Czasem według popularności, mieszając klasykę z nowościami tak, aby było różnorodnie, żeby znaleźli dla siebie coś i nowi czytelnicy i starzy wyjadacze.
Dagmara Smoła (koordynatorka projektu): Tak jak wspomnieli prowadzący – to na nich spoczywa ciężar wyboru, czasami wspomagają ich uczestnicy, czasami jest to samodzielny wybór. W pełni ufamy im wyborom, jedyne czego pilnujemy, to żeby pozycja była dostępna, czy to w bibliotece, czy w księgarni.
Jakie gatunki literackie i tematy cieszą się największą popularnością wśród uczestników?
Wojciech Bonowicz (poezja): Na to pytanie muszą odpowiedzieć organizatorzy DKCz jako takiego. My czytamy poezję. Średnio na spotkanie przychodzi 5-6 osób, ale bywa, że są 3, a bywa, że 10.
Marcin Wilk (klasyka): Nie ma reguły! I to jest świetne! Bo dzięki temu każde spotkanie bywa zaskakujące. Wciąż czegoś uczymy się od siebie i od tekstów, które czytamy często po raz kolejny. To jedna z największych wartości tych naszych spotkań.
Maciej Jakubowiak (esej): Spotkania podzielone są gatunkowo, więc w przypadku grupy eseistycznej siłą rzeczy najpopularniejszy jest esej. Ale jeśli chodzi o tematy, to staramy się dbać o różnorodność. W tym roku czytaliśmy i dyskutowaliśmy o chłopskich fotografiach, o Krakowie, o awansie społecznym w Wielkiej Brytanii i o nienawiści do literatury.
Jan Sławiński (komiks): W tym roku absolutnym hitem były ,,Kroniki Jerozolimskie” Guya Delisle’a. Nie tylko dlatego, że to świetny komiks autobiograficzny gatunkowo bliski reportażowi odpowiedzialnemu z humorem i dystansem, ale też potężna dawka wiedzy na temat tytułowego miejsca, jego religii, obyczajów, mieszkańców, co w obecnej sytuacji geopolitycznej pozostaje bardzo aktualne, mimo że komiks ma już swoje lata.
Dagmara Smoła (koordynatorka projektu): Największą frekwencją cieszą się spotkania z prozą, esejem, reportażem i klasyką, jednak w DKCz nie stawiamy na ilość – świetna dyskusja może się odbyć i przy kilku osobach. Są gatunki mniej oblegane, takie jak komiks czy poezja, ale osoby, które na nie przychodzą, są mocno zaangażowane i zainteresowane danym gatunkiem, np. na poezji często spotykały się osoby, które same piszą. Jeśli chodzi o tematykę, to dominują tematy trudne, dotyczące problemów społecznych, tożsamości, aktualnych wydarzeń, sytuacji politycznej w różnych miejscach. Zdecydowanie wykraczamy poza ramy książek, które często są tylko pretekstem do rozmów na interesujące nas tematy.
Zdjęcia: Dyskusyjne Kluby Czytelnicze
