Ameryka od zawsze była ojczyzną wielkich narracji. Od mitu założycielskiego, przez „amerykański sen”, aż po przekonanie, że za wszystkim i tak stoi CIA, masoni albo Reptilianie z Kapitolu. Piotr Tarczyński, historyk, tłumacz i współautor „Podkastu amerykańskiego”, postanowił przyjrzeć się historiom, które tworzyły i tworzą USA.
>„Oślizgłe macki, wiadome siły…” to obszerna książka, w której autor prowadzi czytelnika przez dzieje Stanów Zjednoczonych, analizując płynące z kultury i historii narracje spiskowe. Wraz z nim przenosimy się aż do początków Stanów Zjednoczonych, migracji i kształtowania się struktur społecznych, po czasy współczesne. Politolog prowadzi nas przez ponad dwieście lat amerykańskiej historii, której od początku towarzyszyły opowieści mające tłumaczyć dziejące się wydarzenia. Ukazuje, jak teorie spiskowe zmieniały się wraz z epoką, i jak wchodziły w popkulturę, politykę i społeczne mechanizmy.
Tarczyński nie wyśmiewa, nie ocenia, stara się zrozumieć, skąd w Amerykanach bierze się potrzeba doszukiwania się ukrytych sił (zresztą nie tylko w nich). Pokazuje, że każda epoka ma swoje „wiadome siły”. Kiedyś byli to jezuici, papiści, emigranci, masoni, Żydzi, później komuniści, homoseksualiści, a dziś – elity z Doliny Krzemowej czy korporacje farmaceutyczne. Autor przygląda się również historycznym wydarzeniom np. zamachowi na Johna F. Kennedy’ego, Zimnej Wojnie, aferze Watergate czy atakom z 11 września i ukazuje, w jaki sposób ludzie próbowali sobie je wyjaśnić, jeszcze zanim wydano oficjalne oświadczenia.
Tarczyński przekonuje, że teorie spiskowe nie rodzą się z głupoty, ale z lęku. Z poczucia bezsilności wobec świata, który staje się zbyt skomplikowany. W tym sensie są formą opowieści, próbą odnalezienia sensu w chaosie. Bo Tarczyński nie tylko przedstawia historię spisków, on pokazuje, jak tworzymy je na nowo, ilekroć brakuje nam poczucia kontroli nad światem.
Duża liczba nazwisk, wydarzeń i teorii, wymaga pewnego zaangażowania i koncentracji. Tarczyński pisze jednak językiem przystępnym. Mimo obszerności książki z ciekawością zanurzamy się w kolejne teorie. Książka wydaje się bardzo aktualna, nawet, gdy czytamy o spiskach sprzed lat, mamy wrażenie, że wiele z dawnych teorii odradza się w dzisiejszych czasach z nową mocą, np. te dotyczące imigrantów, czy masonów.
„Oślizgłe macki, wiadome siły…” to książka zdecydowanie warta uwagi, zwłaszcza jeśli interesujesz się USA, historią idei, popkulturą, mechanizmami narracji społecznej lub po prostu lubisz sprawdzić, co kryje się „za kurtyną” oficjalnych relacji. Autor nie tylko zawiera katalog teorii spiskowych, ale przede wszystkim pyta o ich funkcję.
Autorka recenzji: Monika Matura
Tytuł: Oślizgłe macki, wiadome siły. Historia Ameryki w teoriach spiskowych
Autor: Tarczyński Piotr
Wydawnictwo: Znak Literanova
Data premiery: 24.09.2025
